Głos dla wielu z nas jest czymś naturalnym. Nawet nie zastanawiamy się nad tym, że możemy i potrafimy mówić. Zdarza się, że niektórzy nie lubią tonu swojego głosu, innym może przeszkadzać jego barwa, ale rzadko kto myśli o tym, jakby to było, gdybyśmy ten głos stracili.
Wyobraźmy sobie, że już nigdy nie będziemy mogli szeptem wyznać miłości ukochanej osobie, zanucić kołysanki naszemu dziecku albo jadąc autem, śpiewać głośno ulubionej piosenki. Jakby to było, gdybyśmy nie mogli krzyczeć? Rozmawiać, dyskutować, opowiadać wzruszających historii czy rozśmieszających do łez dowcipów…
Każdy z nas może się nad tym zastanawiać, dywagować. Może też poruszyć wyobraźnię: budzisz się rano i milczysz, nie możesz wypowiedzieć słowa. Twój głos zniknął i już nigdy go nie będzie. Taką historię przeżył pan Andrzej Drewniak.
Zwykła chrypka
– Przez pół roku leczyłem chrypkę. Pojawiła się nawet nie wiem, kiedy, bo w ogóle do tego nie przykładałem wagi. Ot, chrypka. Każdy może ją mieć. W tamtym czasie oczywiście o nowotworze krtani nie miałem zielonego pojęcia – opowiada swoją historię Andrzej Drewniak. Przez przypadek na premierze spektaklu, na którym był, usłyszał go kolega reżyser i stwierdził, że jego chrypa jest dziwna i trzeba ją koniecznie zbadać. Kilka dni wcześniej pan Andrzej był na koncercie chóru lekarzy. Tam jedna z wokalistek, lekarz stomatolog, zapytała go, czy dzień wcześniej nie kibicował na jakimś meczu. Stwierdziła, że jego głos jest dziwny i bardzo jej się nie podoba. – Po tych dwóch sygnałach popędziłem biegiem do laryngologa. Ten stwierdził, że muszę od razu iść do na oddział laryngologiczny do szpitala, bo prawdopodobnie mam nowotwór. Proszę sobie wyobrazić, w jakim stanie byłem… Rozmawialiśmy jak dorośli ludzie. To nie było dla mnie wielkim szokiem, to była spokojna, merytoryczna rozmowa – opowiada.
Warunek stawiany przez lekarza był jeden – rzucenie palenia. Inaczej nikt nie podejmie się leczenia. – Kiedy słyszysz takie słowa, to rzucasz nałóg z dnia na dzień. Taka motywacja bardzo pomaga, ale w tym przypadku było już za późno. Dlatego cały czas powtarzam, jak ważna jest profilaktyka – dodaje pan Andrzej.
Wartość głosu
Głos jest częścią nas. Naszej osobowości i tego, kim jesteśmy. – Głos jest jak linie papilarne. Nie ma dwóch takich samych głosów. Może ktoś mieć podobny głos, ale on nigdy nie będzie identyczny – mówi neurologopeda Małgorzata Zielińska, która przychodzi do pacjenta tuż po operacji, kiedy człowiek jest obolały i ze świadomością, że został trwale okaleczony. – Przychodzę i mówię: „Proszę się nie denerwować, spróbujemy nauczyć się na nowo mówić. Będzie to odroczone w czasie, będzie wymagało pracy, ale uda się”. To jest trudna sytuacja dla każdego operowanego – opowiada neurologopedka.
Nie ma i nie będzie
– Każdy z nas przechodzi kryzys psychiczny związany z tą sytuacją. Powoli po operacji przychodzi świadomość, że jesteśmy poważnie okaleczeni. Część naszej osobowości jest nam odebrana na zawsze. Ludzi często charakteryzuje się po kolorze oczu, włosów, mówi się, że ktoś ma ciepły głos albo radiowy głos. Ta część naszej charakterystyki zniknęła, jej już nie ma – wyjaśnia Andrzej Drewniak. I podkreśla, że głos był dla niego ważny ze względu na charakter pracy.
– Pierwszy mój zabieg polegał na częściowym usunięciu głośni. Po niecałym roku nawrót choroby wymusił usunięcie całej krtani. Do tego dopadł mnie straszny dół psychiczny w pierwszych godzinach po zabiegu. Człowiek jest obolały, nieszczęśliwy, podłączony do aparatury, dociera do niego, że nie może wydobyć z siebie głosu, że musi inaczej oddychać, wymieniać jakąś rurę w gardle. I ten ogromy ból… Pamiętam, jak usłyszałem pytanie, czy próbujemy ratować głos. Choćby w jakimś stopniu. Oczywiście, że próbujemy! Ale to była długa droga – opowiada pan Andrzej.
Żmudne ćwiczenia
– Zajęcia z pacjentem zazwyczaj zaczynamy od głoski „a” albo „e”, które są najbardziej neutralne w języku polskim – wyjaśnia Małgorzata Zielińska. – Kiedy można rozpocząć ćwiczenia? Jeśli pacjent ma usuniętą krtań, to w tak zwanej dobie zerowej, pooperacyjnej, nie jest w stanie z nami współpracować. To normalne – jest obolały, bardzo źle się czuje zarówno fizycznie, jak i psychicznie. W tym czasie logopedzi oraz neurologopedzi jedynie tłumaczą mu, co się stało, jak to się stało i jak będą wyglądać kolejne dni i poszczególne etapy ćwiczeń.
W pierwszej dobie rozpoczyna się jednak ćwiczenia oddechowe. – Po zabiegu, mniej więcej w dziesiątej, dwunastej dobie podejmujemy pierwsze próby. Pierwszym słowem, jakie pacjent chce powiedzieć sam – bez udziału logopedy – jest imię żony czy męża, kogoś najbliższego – opowiada Zielińska. – Och, ta iskierka w oku, która pojawia się, kiedy pacjent w końcu słyszy swój głos, już po wszystkim… To nie jest ten sam głos i nigdy nie będzie taki sam. Na początku wydaje się dziwny, ale pacjenci przyzwyczajają się do niego podczas ćwiczeń. Jest chrapliwy, mokry, ale potem powoli się zmienia.
Być zrozumiałym przez ludzi
Andrzej Drewniak podkreśla, że pierwsza próba powiedzenia czegoś po operacji jest najtrudniejsza: – Wiesz, że tego głosu nie ma, nie ma i już nigdy nie będzie. My szeptem nic nie powiemy, to nie jest komunikacyjne. Jest po prostu niezrozumiałe. Poznawanie świata w 80 procentach odbywa się poprzez wzrok, natomiast w komunikacji 80 procent stanowi głos. To nim przekazujemy emocje – intonacją, głośnością czy tonem. To dzięki temu jesteśmy dla świata zrozumiali. Nas przy dłuższych wypowiedziach czy szybszym mówieniu ludzie nie rozumieją… – opowiada.
– Kiedy usłyszałem swój pierwszy pomruk, miałem uczucie, jakbym na jednym wdechu przeczytał „Pana Tadeusza”. Taka ogromna radość! Potem to kwestia tego, czy się słuchamy logopedy, czy wykonujemy ćwiczenia. Samemu można pójść na skróty, ale logopedzi mają konkretny rytm pracy ukierunkowanej na ćwiczenie poszczególnych partii mięśni. I to wszystko dobrze działa – dodaje.
Profilaktyka
– Tak jak powiedziałem – mój powód rzucenia palenia był powodem ostatecznym. Warto, by młodzi, i nie tylko młodzi, znaleźli inne przyczyny, dla których zrezygnują z papierosów czy alkoholu. I co ważne – warto robić badania profilaktyczne. Poświęcimy na nie odrobinę swojego czasu, a zyskać możemy życie! – podsumowuje Andrzej Drewniak.
Pomiędzy 16 a 21 września odbywała się w tym roku kampania „Zrozumieć nowotwory głowy i szyi”. Jest ona prowadzona w całej Europie. Jej celem jest zwiększenie świadomości na temat objawów tych właśnie nowotworów. Może to znacząco wpłynąć na wcześniejsze rozpoznawanie i rozpoczęcie leczenia. Więcej informacji na temat kampanii można znaleźć na stronie: www.makesensecampaign.eu.
Alicja Samolewicz-Jeglicka
„Pielgrzym” [29 września i 6 października 2024 R. XXXV Nr 20 (909)], str. 24-25.
Dwutygodnik „Pielgrzym” w wersji papierowej oraz elektronicznej (PDF) można zakupić w księgarni internetowej Wydawnictwa Bernardinum.